Valentijnsdag: voor sommige mensen voelt de dag warm en verbindend. Maar voor anderen juist ongemakkelijk of zelfs confronterend. Opvallend genoeg verandert Valentijnsdag zelden iets aan relaties zelf, maar wel aan hoe relaties worden beleefd. Psychologisch gezien werkt de dag vooral als een versterker van wat er al is. Dat leggen we uit in deze blog!

Liefde in het zicht van anderen

Een belangrijke rol daarin speelt sociale vergelijking. Liefde is normaal gesproken iets privés, maar op Valentijnsdag wordt het toch publiek. Bloemen, cadeaus en etentjes verschijnen massaal op sociale media. Daarmee verandert liefde tijdelijk in iets meetbaars: wie krijgt wat, van wie, en hoe zichtbaar is dat?

Volgens de sociale vergelijkingstheorie (Festinger, 1954) zijn mensen extra geneigd zichzelf te vergelijken wanneer normen onduidelijk zijn. En liefde kent nu eenmaal geen objectieve maatstaf. Juist daarom kunnen de ogenschijnlijk perfecte beelden van anderen twijfel oproepen. Zelfs in relaties die verder stabiel zijn.

Onderzoek laat zien dat het bekijken van geïdealiseerde relatiebeelden samenhangt met een lagere tevredenheid over de eigen relatie en het eigen leven (Vogel et al., 2014). Niet omdat anderen het daadwerkelijk beter hebben, maar omdat vergelijking bijna altijd selectief is: we zien hoogtepunten, geen context.

Het emotionele vergrootglas

Valentijnsdag creëert niet perse nieuwe emoties, maar vergroot bestaande gevoelens uit. In de psychologie wordt dit ook wel affect amplification genoemd: een context of gebeurtenis versterkt emoties die al aanwezig zijn (Gross, 2015).

Wie zich veilig en verbonden voelt, ervaart de dag vaak als een bevestiging. Wie twijfelt, zich eenzaam voelt of spanning ervaart in een relatie, merkt dat die gevoelens scherper naar de oppervlakte komen. Een gemiste attentie of een anders geïnterpreteerd gebaar krijgt op Valentijnsdag meer gewicht dan op een willekeurige dinsdag in februari.

Daarmee wordt Valentijnsdag minder een oorzaak van emotionele reacties, en meer een spiegel. Het legt bloot wat er al speelde, maar misschien nog niet expliciet werd gevoeld of benoemd.

De stille druk van romantische normen

Die uitvergroting wordt versterkt door culturele verwachtingen. Valentijnsdag suggereert hoe liefde eruit zou moeten zien: zichtbaar, wederzijds en op een vast moment geuit. Wanneer de werkelijkheid daar niet aan voldoet, kan dat worden ervaren als persoonlijk falen. Terwijl het vaak gaat om verschil in behoeften of expressie.

Psychologisch onderzoek naar relaties laat zien dat betekenisgeving hierin cruciaal is: mensen reageren niet zozeer op wat er gebeurt, maar op wat zij denken dat het betekent (Reis & Aron, 2008). Valentijnsdag verhoogt die gevoeligheid.

Meer inzicht, minder oordeel

Misschien is dat de waarde van Valentijnsdag vanuit psychologisch perspectief: niet als test van liefde, maar als moment van bewustwording. Het laat zien hoe sterk vergelijking en context onze emoties kleuren. En hoe snel gevoelens intensiveren wanneer er sociale normen aan worden gekoppeld.

Dus: wellicht helpt dit jou om iets minder waarde te hechten aan Valentijnsdag? 😉

Bronnen:

• Festinger, L. (1954). A theory of social comparison processes. Human Relations, 7(2), 117–140.

• Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26.

• Reis, H. T., & Aron, A. (2008). Love: What is it, why does it matter, and how does it operate? Perspectives on Psychological Science, 3(1), 80–86.

• Vogel, E. A., Rose, J. P., Roberts, L. R., & Eckles, K. (2014). Social comparison, social media, and self-esteem. Psychology of Popular Media Culture, 3(4), 206–222.

De inspiratie voor dit artikel kwam tot stand met behulp van AI.