De krant valt op de mat. De kop zie je meteen. Of je opent je telefoon terwijl je ergens wacht. Eén melding. Je leest hem vluchtig, maar nog voordat je precies weet wat er staat, voel je het al: een lichte spanning, een soort alertheid die ineens aanstaat. Je scrolt verder. Nog een bericht. En nog één. Er is niets direct mis. En toch voelt het alsof je lichaam zich voorbereidt op iets.

Inschatten van gevaar

Ons brein is voortdurend bezig met inschatten of we veilig zijn. Dat gebeurt grotendeels automatisch. Nieuws over dreiging, crisis of onzekerheid raakt precies dat systeem. Niet omdat we zwak zijn, maar omdat het brein van nature sterk gericht is op mogelijke gevaren (LeDoux, 2012).

Die reactie is lichamelijk. Spieren spannen zich iets aan, de ademhaling wordt oppervlakkiger, het hoofd blijft ‘aan’. Vaak merk je het pas later, wanneer je je telefoon weglegt en denkt: waar komt deze onrust ineens vandaan?

Waarom stoppen moeilijker is dan doorgaan

Opvallend genoeg is het vaak lastig om weg te klikken. Niet omdat het nieuws prettig voelt, maar omdat onzekerheid knaagt. Het brein wil weten hoe het zit. En vooral: wanneer het weer veilig is. Door te blijven lezen probeer je grip te krijgen op de situatie.

Psychologisch gezien past dit bij wat onderzoekers intolerance of uncertainty noemen: de neiging om onduidelijkheid als bedreigend te ervaren en actief te willen oplossen (Carleton, 2016). Alleen biedt nieuws die oplossing zelden. Elke update kan de spanning juist bevestigen.

Als nieuws achtergrondruis wordt

Wanneer dit zich blijft herhalen, verandert de beleving. Nieuws is dan geen losse informatie meer, maar een constante mentale achtergrondruis. Je denkt er niet de hele dag aan, maar het beïnvloedt wel hoe de wereld aanvoelt: minder voorspelbaar, onrustiger, zwaarder.

Onderzoek naar stress laat zien dat voortdurende blootstelling aan dreiging – zeker wanneer mensen geen gevoel van controle hebben- het stresssysteem actief houdt (McEwen, 2007). Dat uit zich vaak niet in duidelijke angst, maar in vermoeidheid, prikkelbaarheid of slechter slapen.

Lees ook: de impact van doomscrolling

Het probleem is niet het nieuws zelf

Dit betekent niet dat nieuws volgen ongezond is. Het probleem zit vooral in de manier waarop het ons bereikt: voortdurend, gefragmenteerd en zonder afronding. Ons stresssysteem is gemaakt voor situaties waarin actie mogelijk is: gevaar zien, reageren, herstellen. Nieuws biedt zelden dat herstelmoment.

Onderzoek laat zien dat intensieve blootstelling aan dreigend nieuws samenhangt met meer stress- en angstklachten, juist omdat het veel prikkels geeft zonder handelingsperspectief (Garfin, Silver, & Holman, 2020).

Bewuster omgaan, zonder weg te kijken

Psychologisch gezien helpt het niet om je volledig af te sluiten, maar wel om grenzen te stellen. Door bewust momenten te kiezen waarop je nieuws tot je neemt, krijgt het brein tussendoor ruimte om te herstellen. Dat herstel is essentieel om spanning weer te laten zakken (Gross, 2015).

Soms is het genoeg om te herkennen: dit doet iets met me.
En om dan te besluiten: voor vandaag is het genoeg.

Bronnen:

• Carleton, R. N. (2016). Fear of the unknown: One fear to rule them all? Journal of Anxiety Disorders, 41, 5–21.

• Garfin, D. R., Silver, R. C., & Holman, E. A. (2020). The novel coronavirus (COVID-19) outbreak: Amplification of public health consequences by media exposure. Health Psychology, 39(5), 355–357.

• Gross, J. J. (2015). Emotion regulation: Current status and future prospects. Psychological Inquiry, 26(1), 1–26.

• LeDoux, J. E. (2012). Rethinking the emotional brain. Neuron, 73(4), 653–676.

• McEwen, B. S. (2007). Physiology and neurobiology of stress and adaptation. Physiological Reviews, 87(3), 873–904.

De inspiratie voor het artikel is mede tot stand gekomen met AI.