“Is er iets?” — “Nee hoor.” En toch voelt het alsof er wél iets is.

Een kort appje kan genoeg zijn om je aan het twijfelen te brengen. Waarom reageert iemand zo kortaf? Betekent die punt achter de zin dat iemand boos is? En waarom klinkt een berichtje dat je gisteren nog prima vond, vandaag ineens afstandelijk?

Digitale communicatie is handig, maar heeft een opvallend nadeel: we moeten vaak raden hoe de ander iets bedoelt. In een gesprek kunnen we letten op iemands gezichtsuitdrukking, stemgeluid en lichaamstaal. Via WhatsApp missen we die informatie grotendeels. Daardoor krijgen kleine details in een bericht soms een betekenis die de afzender helemaal niet heeft bedoeld.

Waarom een punt soms onvriendelijk voelt

Stel dat je iemand vraagt hoe het gaat en diegene antwoordt: “Goed.” Dat lijkt een neutraal antwoord. Maar wat als er staat: “Goed.” met een punt? Of juist: “Jaaa goed!! 😊”

Hoewel de inhoud ongeveer hetzelfde is, kan de toon heel anders overkomen. Dat is niet alleen een gevoel: onderzoek laat zien dat leestekens daadwerkelijk invloed kunnen hebben op hoe we een bericht interpreteren.

Gunraj en collega’s (2016) onderzochten hoe mensen korte tekstberichten beoordelen wanneer er wel of geen punt achter een antwoord staat. Deelnemers vonden reacties met een punt minder oprecht dan dezelfde reacties zonder punt. Opvallend genoeg werd dat verschil niet gevonden bij handgeschreven briefjes. De betekenis van een leesteken lijkt dus mede af te hangen van het communicatiemiddel en de verwachtingen die we daarbij hebben.

Dat betekent natuurlijk niet dat iemand die een punt gebruikt boos is. Misschien schrijft diegene altijd zo, typt diegene snel of hecht diegene weinig waarde aan leestekens. Toch kunnen we zo’n klein detail onbewust gebruiken als aanwijzing voor iemands stemming.

Een emoji kan de toon veranderen

Ook emoji’s spelen een rol bij de manier waarop we berichten begrijpen. Een “Prima” kan bijvoorbeeld heel anders voelen dan “Prima 😊”. De woorden zijn hetzelfde, maar de emoji geeft extra informatie over de vermoedelijke toon.

Boutet en collega’s (2021) onderzochten hoe emoji’s de interpretatie van berichten beïnvloeden. Positieve emoji’s konden ervoor zorgen dat de afzender als warmer werd beoordeeld. Wanneer de emotionele betekenis van de emoji overeenkwam met die van de tekst, hielp dat bovendien om het bericht te begrijpen.

Emoji’s zijn daarmee een soort digitale lichaamstaal: ze kunnen informatie toevoegen die in een gewoon tekstbericht ontbreekt. Maar ze zijn geen perfecte vertaling van iemands gevoelens. Een knipoog kan bijvoorbeeld speels bedoeld zijn, terwijl de ontvanger hem sarcastisch opvat. En wat voor de ene persoon een vriendelijke smiley is, vindt de ander misschien overdreven.

Waarom we zelf de ontbrekende informatie invullen

Het interessante is dat we niet alleen proberen te begrijpen wat er letterlijk staat. We proberen ook te achterhalen wat iemand ermee bedoelt. Als een bericht dubbelzinnig is, spelen onze verwachtingen en de context een belangrijke rol.

Heb je net ruzie gehad, dan kan een kort “oké” voelen als een teken dat de ander nog boos is. Krijg je precies hetzelfde bericht van een collega met wie je prima overweg kunt, dan denk je er misschien nauwelijks over na. Het bericht is identiek, maar de situatie geeft het een andere betekenis.

Ook je eigen stemming kan meespelen. Als je onzeker bent over een relatie of bang bent dat iemand teleurgesteld in je is, kan een korte reactie sneller als afwijzing voelen. Je brein probeert de ontbrekende informatie aan te vullen, maar de interpretatie die daarbij ontstaat, is niet automatisch juist.

Daar zit een belangrijke valkuil: we kunnen ons heel zeker voelen over de bedoeling achter een appje, terwijl we daar eigenlijk weinig bewijs voor hebben. Dat iemand kort reageert, weten we. Dat diegene geïrriteerd is, is een interpretatie.

Hoe voorkom je dat een appje onnodig veel betekenis krijgt?

Betekent dit dat je voortaan iedere punt of emoji moet analyseren? Juist niet. Het helpt om onderscheid te maken tussen wat je daadwerkelijk leest en wat je denkt dat het betekent.

Merk je dat je een bericht als afstandelijk ervaart, vraag jezelf dan af welke informatie je echt hebt. Is de ander daadwerkelijk onaardig geweest, of is het vooral de korte formulering die je onzeker maakt? Houd ook rekening met gewoontes: sommige mensen sturen nu eenmaal korte berichten, gebruiken weinig emoji’s of reageren pas uitgebreider wanneer ze tijd hebben.

Als iets je blijft bezighouden, kan het duidelijker zijn om er op een rustige manier naar te vragen dan om verschillende scenario’s in je hoofd uit te werken. Bijvoorbeeld: “Ik weet niet helemaal hoe ik je bericht moet lezen. Bedoel je het gewoon praktisch, of zit er iets achter?” Zo geef je de ander de kans om de bedoeling toe te lichten, zonder meteen van een negatieve interpretatie uit te gaan.

Een appje is niet hetzelfde als een gesprek

We gebruiken berichten om contact te houden, maar tekst kan niet alle nuances van een echt gesprek overbrengen. Een punt, een uitroepteken of een ontbrekende smiley kan onze indruk beïnvloeden, terwijl zulke signalen nooit het volledige verhaal vertellen.

De volgende keer dat je denkt Wat bedoelt diegene hier nou mee?, is het dus goed om één mogelijkheid open te houden: misschien zegt het bericht minder dan jij erin leest. En soms is de beste manier om een misverstand op te lossen niet nóg beter analyseren, maar gewoon even vragen wat de ander bedoelt.

Bronnen

Boutet, I., LeBlanc, M., Chamberland, J. A., & Collin, C. (2021). Emojis influence emotional communication, social attributions, and information processing. Computers in Human Behavior, 119, Article 106722. https://doi.org/10.1016/j.chb.2021.106722

Gunraj, D. N., Drumm-Hewitt, A. M., Dashow, E. R., Upadhyay, S. S. N., & Klin, C. M. (2016). Texting insincerely: The role of the period in text messaging. Computers in Human Behavior, 55, 1067–1075. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.11.003