Meters diep graaf ik in mijn nog jonge geheugen. Op zoek naar mijn postcode en huisnummer. Het is iets met 65… of nee, 62? De apotheker kijkt me vanachter de toonbank met opgetrokken wenkbrauwen aan. ‘U weet uw adres niet, mevrouw?’, vraagt hij met enig wantrouwen in zijn stem. Ik voel de andere klanten in mijn nek hijgen. ’Nee sorry, ik heb wat geheugenproblemen’, stamel ik zachtjes. De man achter me slaakt een diepe zucht, terwijl ik opgejaagd en verontschuldigend in mijn telefoon naar aanwijzingen zoek. De verlossing vind ik in een bevestigingsmail voor een bestelling van mascara. Een vlaag van opluchting volgt wanneer de apotheker mijn adres intypt en het adres blijkt te kloppen. Maar dan… ‘En wat is uw telefoonnummer?’ Uuh…

Deze situatie schetst een van de ongemakken die op mijn pad kwamen na een flink aantal ECT-behandelingen (elektroconvulsietherapie). Geheugen- en concentratieproblemen zijn namelijk een veel voorkomend bijeffect van deze vorm van therapie. Het eigenlijke doel is om ernstige en langdurige depressies aan te pakken.

ECT

Tijdens de behandelingen, die altijd onder volledige narcose plaatsvinden, worden aan één of beide zijden van het hoofd korte stroomstoten toegediend aan het brein, waardoor er een epileptische aanval wordt uitgelokt. Deze intensieve ingreep wordt uitsluitend ingezet na meerdere pogingen tot herstel met medicatie en psychotherapie.

Ondanks de geringe inzet van ECT, ervaart de ruime meerderheid van de cliënten, waaronder ikzelf, de behandelingen als effectief. Wonderbaarlijk als je bedenkt dat dit personen betreft die eindeloos de molen van de psychiatrie zijn doorgehaald en in de meeste gevallen ten einde raad zijn. Om vervolgens na een paar behandelingen mentaal weer in balans te zijn. Klinkt geweldig, toch?

John Dean (Unsplash.com)

Impact van ECT

Echter, we kunnen de impact van ECT op het geheugen en de informatieverwerking niet negeren. Volgens het Leids Universitair Medisch Centrum heeft 70% van de cliënten last van geheugenklachten als gevolg van de behandelingen. Voornamelijk de periode tijdens en rondom de behandelingen is voor velen een groot zwart gat. Zo kwam ik er vrij recent pas achter dat het Verenigd Koninkrijk de EU is uitgeglipt en dat de laatste aflevering van Game of Thrones al lang is uitgezonden. Naar alle waarschijnlijkheid zijn herinneringen van toen permanent weggevaagd.

Een kleinere groep (10%) rapporteert aanhoudende geheugenklachten te hebben. Omdat dit een relatief klein deel is, wordt in de literatuur mogelijk onderschat hoe groot de impact kan zijn op het dagelijks leven van een individu. Simpele handelingen, zoals boodschappen doen, een boek lezen of iemands naam onthouden, zijn plots een serieuze hindernis. Zelf herkende ik plekken waar ik al jarenlang kwam niet meer, zoals het Kronenburgerpark en de universiteitscampus. Daarnaast stond een tripje naar de supermarkt zonder Google Maps gelijk aan minstens vier keer verdwalen. Nu, na ongeveer een jaar, lukt het me weer om zonder gecomputeriseerde stem in mijn oren de stad te doorkruisen.

Alexandra_Koch (Pixabay)

Helaas beperkt het geheugenverlies zich niet alleen tot plekken. Ook gezichten van mensen kunnen als sneeuw voor de zon uit het geheugen verdwijnen. De gedeelten in de hersenen die je helpen om gezichten en namen te onthouden worden namelijk beïnvloed door de ECT. Wat voor behoorlijk wat moeilijkheden kan zorgen. Onderzoek laat zelfs zien dat mensen hierdoor sociale gelegenheden gaan vermijden, omdat ze ongemakkelijke situaties willen voorkomen. Na mijn ontslag uit de kliniek, hoorde ik regelmatig de vraag ‘Ken je me niet meer?’. Meestal waren het vage bekenden, maar ook mensen waar ik lief en leed mee heb gedeeld, liep ik straal voorbij. Bij confrontatie was de schaamte groot. Ik was bang dat mijn omgeving de geheugenproblemen zouden verwarren met desinteresse. Dat lijkt mij geen gekke gedachte als je de naam steeds weer vergeet van iemand waarmee je al vier maanden dezelfde cursus volgt, of als je niet meer weet hoe het vriendje van een vriendin heet.

Tot slot

Persoonlijk had ik graag begeleiding gehad bij het omgaan met deze klachten, om er zo beter op te kunnen anticiperen. Dit hoor ik ook terug van lotgenoten. Het ziet er echter naar uit dat nazorg gericht op geheugenverlies en concentratieproblemen op langere termijn zelden wordt aangeboden aan ECT-patiënten. Daarbij is er überhaupt weinig te vinden over de effecten van ECT op de lange termijn. Wel blijkt uit onderzoek en mijn eigen ervaring dat de klachten kunnen afnemen. Waar ik eerst amper de concentratie had om een kinderboek te lezen, zou ik nu, met een beetje doorzettingsvermogen, de Da Vinci Code weer aankunnen. Bovendien zijn er wat mij betreft ook voordelen. Veel van mijn favoriete series en films kan ik opnieuw kijken, want alle spannende plotwendingen ben ik toch vergeten. En uiteraard is een beetje geluk ook mooi meegenomen.

Bronnen:
– Haq, Sitzmann, Goldman, Maixner & Mickey (2015). Response of depression to electroconvulsive therapy: a meta-analysis of clinical predictors. In: The Journal of clinical psychiatry.
– Scheepens, van Waarde, Lok, Zantvoord, de Pont, Ruhé & van Wingen. (2019). Elektroconvulsietherapie bij persisterende depressie in Nederland; zeer lage toepassingsgraad. In: Tijdschrift voor Psychiatrie.
https://www.hersenstichting.nl/gevolgen/geheugenproblemen/
https://www.eoswetenschap.eu/psyche-brein/krachtigste-behandeling-voor-depressie-wordt-te-weinig-toegepastherapie
https://www.parnassia.nl/hoe-wij-helpen/electro-convulsie-therapie-ect-
https://www.scientias.nl/wat-als-u-geen-gezichten-kunt-herkennen/#:~:text=Hoe%20iemand%20aan%20prosopagnosie%20komt,konden%20zij%20gewoon%20gezichten%20herkennen
https://www.lumc.nl/patientenzorg/praktisch/patientenfolders/elektro-convulsie-therapie-ect
https://hulpgids.nl/overig/neurostimulatie/electroconvulsietherapie-(ect)

Geschreven door Meike Theunissen

Meikes interesse voor het schrijven werd aangewakkerd tijdens de studie Communicatiewetenschap. Inmiddels zoekt ze haar heil ook in het schrijven van fictieve verhalen. Zelf kampt Meike met terugkerende depressies. Door theoretische concepten te koppelen aan haar ervaringen als cliënt hoopt ze de wereld van de psychologie meer tot leven te brengen in haar blogs.

4 comments

  1. Meike, wat goed geschreven! Voor de mensen in jouw omgeving zal dit veel verduidelijken en voor meer begrip zorgen, want ik denk dat velen zich niet realiseren hoe groot de impact van zo’n behandeling kan zijn.

  2. Herkenbaar!
    Soms zie ik foto’s van mezelf.. kan me dan niks herrinneren over dat moment. Mijn partner verteld me iets over dat foto moment. Ik heb vaak geen idee waar hij het over heeft. Ik zie mezelf en weet er totaal niks van af. Voelt zo onwerkelijk.

    Nu is het precies één jaar geleden dat ik met ECT gestopt ben. Nu nog steeds loop ik met restklachten van de ECT. Ik probeer ze voor lief te nemen en te accepteren dat het zo is.
    Ondanks alles heb ik geen spijt van de ECT behandelingen.

  3. Heel herkenbaar, heb 2 maanden lang ECT gekregen, beging augustus de laatste, 17x in totaal. Reden om te stoppen was het geheugenverlies. Het gaat beter maar nog steeds maak ik nieuwe herinneringen aan die ik vervolgens vergeet. Ik kan mij sowieso veel dingen niet meer herinneren, zowel kort als lang geleden. Plaatsen waar ik geweest ben, mensen etc. Ik wist het van tevoren maar niet dat het zoveel impact zou hebben. Toch zou het nog steeds mijn keuze zijn geweest ondanks alles….

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *