Er is iets waar ik de laatste tijd steeds vaker over nadenk. Iets wat ik hoor bij psychologen, coaches, zelfhulpboeken en online content, maar waar ik tegelijkertijd steeds meer weerstand tegen begin te voelen. Namelijk het idee dat bijna alle oplossingen uiteindelijk bij jezelf liggen. Je moet beter je grenzen aangeven. Je moet anders leren kijken. Je moet jezelf beschermen. Je kunt anderen niet veranderen. Je bent niet verantwoordelijk voor anderen. Kies voor jezelf.

En ergens begrijp ik die boodschap echt wel. Natuurlijk snap ik dat je jezelf niet volledig moet verliezen in anderen. Natuurlijk begrijp ik dat mensen niet alles kunnen dragen. Maar toch voelt er voor mij iets fundamenteel tegenstrijdigs aan die manier van denken. Want ergens voelt het alsof moderne psychologie steeds vaker draait om hoe bescherm ik mezelf tegen de wereld, terwijl mijn gevoel juist zegt: maar wat gebeurt er dan met de wereld zelf?

Laten we meer op elkaar letten

Wat me opvalt, is dat problemen tegenwoordig heel erg teruggelegd worden bij het individu. Ben je overprikkeld? Dan moet jij beter je grenzen aangeven. Loop je leeg op anderen? Dan moet jij afstand nemen. Heb je verdriet? Dan moet jij leren loslaten. Word je geraakt door gedrag van anderen? Dan moet jij anders leren kijken. En natuurlijk zit daar waarheid in. Maar ergens voelt het soms alsof de verantwoordelijkheid van de maatschappij daarmee verdwijnt. Alsof we accepteren dat mensen hard, afstandelijk, vermijdend of egoïstisch kunnen zijn, en dat vervolgens de taak bij jóu komt te liggen om daar “gezond” mee om te leren gaan. Dat vind ik soms een vreemde gedachte. Want waarom ligt de focus zo vaak op hoe jij minder geraakt kunt worden, in plaats van op hoe we met elkaar menselijker kunnen worden?

Misschien raakt dit me ook zo omdat ik vanuit schematherapie het label “meedogenloze normen” aangemeten heb gekregen. Alsof mijn neiging om door te zetten, verantwoordelijkheid te voelen en loyaal te blijven automatisch iets ongezonds is geworden. Natuurlijk begrijp ik dat het schadelijk kan zijn wanneer je continu over je eigen grenzen heen gaat of jezelf nooit rust gunt. Maar ergens wringt het bij mij dat eigenschappen zoals loyaliteit, verantwoordelijkheid en diep voelen tegenwoordig al snel geproblematiseerd worden.

“Verbinding alleen gewenst als het makkelijk is”

Soms voelt het alsof empathische mensen bijna behandeld worden alsof ze iets moeten afleren. Je voelt te veel. Je denkt te veel aan anderen. Je trekt dingen te persoonlijk aan. Je moet leren loslaten. Je moet meer aan jezelf denken. Maar wat als een deel van die pijn juist ontstaat omdat de wereld steeds individualistischer wordt?

Want eerlijk: we leven in een maatschappij waarin steeds meer draait om zelfbescherming. Bescherm je energie. Kies jezelf. Laat los wat je geen rust geeft. Neem afstand. Focus op jezelf. En nogmaals: natuurlijk begrijp ik dat sommige mensen dat móéten leren. Zeker mensen die jarenlang over hun grenzen heen zijn gegaan. Maar tegelijkertijd voelt het alsof we als maatschappij langzaam vergeten hoe belangrijk het is om verantwoordelijkheid te voelen voor elkaar. Alsof verbinding alleen nog gewenst is zolang het makkelijk blijft.

Dit doet me pijn

Wat ik ingewikkeld vind, is dat grenzen stellen oorspronkelijk volgens mij bedoeld was als iets gezonds. Leren aangeven: dit doet me pijn, dit trek ik niet meer, dit kan ik niet alleen dragen. Maar tegenwoordig voelt het soms alsof grenzen stellen steeds vaker betekent: sluit mensen af voordat ze je kunnen raken. En daar zit voor mij een groot verschil.

Want ik geloof niet dat de oplossing voor een harde maatschappij automatisch nóg meer afstandelijkheid is. Ik geloof ook niet dat mensen bedoeld zijn om volledig op zichzelf te functioneren zonder diepe verbondenheid, loyaliteit of verantwoordelijkheid naar elkaar. Soms voelt moderne psychologie bijna als een handleiding om emotioneel onafhankelijk te worden van iedereen. Maar is dat echt gezond? Of is het vooral een manier om te overleven in een maatschappij waarin mensen steeds minder écht naar elkaar omkijken?

Je móet…

Dat zie ik ook terug in hoe makkelijk mensen tegenwoordig zeggen: “Je moet hem loslaten.” “Je moet verder.” “Je moet jezelf op één zetten.” Alsof gevoelens verdwijnen zodra iets rationeel niet meer werkt. En nee, dit gaat niet alleen over liefde. Het gaat over hoe we tegenwoordig naar verbinding kijken in het algemeen.

Soms heb je een band met iemand die oprecht, warm en diep voelde. Waar geen ruzie, haat of leegte onder zat, maar juist verbinding. En toch lukt het iemand niet om daarin te blijven staan. Door angst, onvermogen, omstandigheden, verantwoordelijkheden of patronen. Maar de buitenwereld kijkt vaak alleen naar het resultaat: iemand is weg, dus jij moet loslaten. Alsof verdriet alleen acceptabel is zolang het kort duurt. Alsof trouw blijven aan je gevoel automatisch ongezond is. Terwijl sommige verbindingen juist zoveel pijn doen omdat ze echt waren. Niet alles wat eindigt, was oppervlakkig. Niet iedereen die afstand neemt, voelde niets. Niet alle pijn betekent dat je zwak bent.

“Een maatschappij waarin burn-outs normaal zijn geworden.”

Misschien voelt het daarom zo onlogisch voor mij. Omdat ik denk dat psychologie soms probeert mensen aan te passen aan een maatschappij die óók niet helemaal gezond is. Een maatschappij waarin burn-outs normaal zijn geworden, eenzaamheid groeit, verbinding oppervlakkiger wordt, mensen sneller vervangen worden en empathie vaak als “te gevoelig” wordt gezien. En dan wordt de oplossing: leer jezelf beter beschermen. Maar misschien zouden we óók mogen kijken naar waarom zoveel mensen zich überhaupt zo alleen, leeg of onvervuld voelen.

Ik denk niet dat ik ooit iemand wil worden die alleen nog maar denkt: wat levert dit mij op, beschermt dit mijn rust, past dit binnen mijn energie? Want hoe ingewikkeld mensen ook kunnen zijn, ik geloof nog steeds dat menselijkheid juist zit in het vermogen om elkaar te blijven zien. Niet eindeloos ten koste van jezelf, maar ook niet vanuit complete emotionele zelfbescherming.

Loslaten versus menselijkheid

Ik probeer langzaam te leren dat er een verschil is tussen empathie en zelfverlies. Tussen loyaal zijn en jezelf wegcijferen. Tussen liefdevol blijven en alles dragen. Maar ik blijf het een vreemd fenomeen vinden dat de oplossing tegenwoordig zo vaak lijkt te zijn: leer minder geraakt te worden. Misschien omdat een deel van mij denkt dat we juist meer mensen nodig hebben die nog écht geraakt worden.

En eerlijk gezegd raakt dat inzicht me enorm. Omdat ik ineens begrijp waarom ik me zo vaak vervreemd voel in deze maatschappij. Waarom bepaalde adviezen me verdriet doen in plaats van geruststellen. Waarom “loslaten” voor mij soms voelt als het tegenovergestelde van menselijkheid.

Het doet me pijn om te beseffen hoe normaal het blijkbaar geworden is om afstand te nemen zodra iets ingewikkeld, intens of pijnlijk wordt. Alsof voelen tegenwoordig iets is wat opgelost moet worden, in plaats van iets wat juist laat zien dat je mens bent. Dat inzicht doet me nog het meeste verdriet…