Een collega die voortdurend met zijn pen klikt. Iemand die naast je zit te kauwen. Een partner die hoorbaar ademhaalt. Voor de meeste mensen zijn het hooguit irritante geluiden. Voor iemand met misofonie kan hetzelfde geluid een veel heftiger reactie oproepen: woede, walging, paniek, spanning of een bijna onweerstaanbare drang om weg te gaan.

Het bijzondere is dat het geluid zelf vaak helemaal niet hard is. Een zacht gesmak kan erger zijn dan een harde sirene. Misofonie gaat dan ook niet simpelweg over geluiden die iemand vervelend vindt. Het gaat om een sterke reactie op heel specifieke geluiden of patronen.

Wanneer een geluid meer wordt dan een geluid

Misofonie wordt gekenmerkt door sterke negatieve emotionele en lichamelijke reacties op specifieke geluiden of prikkels. Vaak gaat het om menselijke geluiden, zoals kauwen, slikken, snuiven of ademhalen, maar ook andere repetitieve geluiden kunnen een trigger vormen. Onderzoekers benadrukken dat de reactie niet simpelweg kan worden verklaard door “een hekel hebben aan geluid”. Bij misofonie kunnen de reacties intens zijn en invloed hebben op relaties, werk, school en het dagelijks leven (Swedo et al., 2022; Guzick et al., 2025).

Een internationale consensusgroep van onderzoekers en clinici beschreef misofonie daarom als een probleem van verminderde tolerantie voor specifieke geluiden of prikkels, waarbij sterke emotionele, lichamelijke en gedragsmatige reacties kunnen ontstaan (Swedo et al., 2022). Het is daarmee iets anders dan simpelweg geïrriteerd raken wanneer iemand met zijn pen tikt.

“Waarom ben ik zo?”

Hoe extreem zo’n reactie kan voelen, wordt duidelijk uit kwalitatief onderzoek waarin mensen met misofonie zelf vertellen over hun ervaringen. Een deelnemer beschreef het gevoel van machteloosheid als volgt:

“Waarom ben ik zo? Waarom gebeurt dit met mij? […] Het is, denk ik, een gevoel van machteloosheid.”
— Participant, Ozuer et al. (2025)

Dat gevoel van machteloosheid komt vaker terug in onderzoek naar misofonie. Mensen weten vaak rationeel dat degene die het geluid maakt niets verkeerd doet. Toch kan hun eigen reactie daar nauwelijks iets van aantrekken. Het geluid wordt waargenomen en vrijwel onmiddellijk volgt een sterke emotionele of lichamelijke reactie.

Dat kan verwarrend zijn. Iemand kan bijvoorbeeld heel goed begrijpen dat zijn partner gewoon mag kauwen, terwijl hetzelfde kauwgeluid op dat moment toch bijna ondraaglijk voelt. Het rationele besef en de emotionele reactie lijken elkaar dan tegen te spreken.

Het hoeft niet om harde geluiden te gaan

Dat is een van de grootste misverstanden over misofonie. Het probleem is niet simpelweg dat iemand geluiden harder hoort. Bij hyperacusis kunnen normale geluiden bijvoorbeeld als extreem luid of zelfs pijnlijk worden ervaren. Bij misofonie gaat het juist om specifieke geluiden of patronen die een sterke reactie oproepen.

Een drilboor kan daardoor prima te verdragen zijn, terwijl het zachte gekauw van iemand aan de eettafel ondraaglijk voelt. Onderzoekers denken dat niet alleen het akoestische geluid belangrijk is, maar ook de betekenis die het geluid krijgt en de context waarin het wordt gehoord (Ozuer et al., 2025).

De reactie kan daardoor heel specifiek zijn. Iemand kan bijvoorbeeld geen probleem hebben met het geluid van zijn eigen kauwen, maar wel extreem reageren op het kauwen van een ander. Ook kan een bepaald geluid alleen in bepaalde situaties een trigger worden.

Waarom maakt de persoon die het geluid maakt uit?

Een opvallend verschijnsel bij misofonie is dat dezelfde geluiden niet altijd dezelfde reactie oproepen. Het kan bijvoorbeeld uitmaken wie het geluid maakt. Een geluid van een onbekende kan minder sterk worden ervaren dan hetzelfde geluid van een partner, ouder of ander familielid.

Dat kan relaties ingewikkeld maken. Juist mensen die dichtbij staan, zijn vaak degenen met wie iemand veel tijd doorbrengt. Daardoor kunnen triggers dagelijks terugkomen. Samen eten, televisie kijken of in dezelfde slaapkamer slapen kan opeens een bron van spanning worden.

In onderzoek naar jongeren met misofonie en hun gezinnen werd dan ook beschreven dat de aandoening gevolgen kan hebben voor het gezinsleven, sociale contacten en school. Ouders en kinderen kunnen bijvoorbeeld in conflicten terechtkomen over het vermijden van bepaalde geluiden of situaties (Guzick et al., 2025).

“We hebben geen gezamenlijke familiediners”

Hoe groot die impact kan worden, blijkt uit een interview met een ouder van een jongere met misofonie:

“We hebben geen gezamenlijke familiediners. […] Het is emotioneel heel zwaar.”
— Ouder, Guzick et al. (2025)

Het gaat dan niet meer alleen over een geluid. Een simpel familiediner kan een situatie worden die iemand probeert te vermijden. Een koptelefoon opzetten, ergens anders gaan zitten of eerder weggaan kan op korte termijn verlichting geven.

Maar wanneer steeds meer situaties worden vermeden, kan de wereld langzaam kleiner worden. Wat begint met één specifiek geluid kan uiteindelijk invloed krijgen op waar iemand wil eten, met wie iemand tijd wil doorbrengen en welke sociale situaties iemand nog prettig vindt.

Van irritatie naar een lichamelijke reactie

De reactie op een trigger kan bovendien lichamelijk zijn. Mensen met misofonie beschrijven bijvoorbeeld spanning, een verhoogde hartslag, misselijkheid, zweten of een sterke drang om te vluchten of het geluid te laten stoppen. De emotie is vaak boosheid of walging, maar angst en machteloosheid kunnen eveneens voorkomen.

In kwalitatief onderzoek werden onder meer de thema’s intrusion, violation, offense en lack of autonomy gevonden. De onderzoekers beschrijven daarmee dat triggers door deelnemers soms worden ervaren alsof ze hun persoonlijke ruimte binnendringen of hun gevoel van controle aantasten (Ozuer et al., 2025).

Dat helpt verklaren waarom de reactie zo veel heftiger kan zijn dan een buitenstaander op basis van het geluid zou verwachten. Voor iemand die niet bekend is met misofonie kan het moeilijk te begrijpen zijn dat een zacht geluid zo’n sterke lichamelijke en emotionele reactie veroorzaakt.

“Ik dacht dat ik een freak was”

Misofonie kan bovendien een eenzaam probleem zijn. Wanneer vrienden of familieleden niet begrijpen waarom iemand zo sterk reageert op een relatief normaal geluid, kan iemand zichzelf gaan afvragen of er iets mis met hem of haar is.

Een deelnemer uit het onderzoek van Ozuer et al. (2025) beschreef dat gevoel van anders zijn. In de interviews kwam naar voren dat mensen zich soms lange tijd onbegrepen en alleen voelden met hun reacties.

“Ik dacht lange tijd dat ik een freak was en dat ik alleen op de wereld was.”
— Participant, Ozuer et al. (2025),

Zo’n gevoel kan de klachten verder compliceren. Want naast het geluid zelf komt er dan een tweede probleem bij: wat zegt mijn reactie over mij? Wanneer iemand zich schaamt voor zijn reactie, kan het bovendien moeilijker worden om anderen uit te leggen wat er precies gebeurt.

Staat misofonie in de DSM?

Nee, misofonie heeft momenteel geen afzonderlijke diagnose in de DSM-5-TR. Dat betekent echter niet dat de klachten niet serieus of wetenschappelijk onderzocht worden. Er is inmiddels een internationale consensusdefinitie ontwikkeld die onderzoekers en clinici helpt om misofonie op een meer eenduidige manier te beschrijven (Swedo et al., 2022).

De wetenschap is nog volop in ontwikkeling. Er wordt onder andere onderzocht welke hersenprocessen betrokken zijn, waarom bepaalde geluiden triggers worden en welke behandelingen het beste werken. Misofonie is als onderzoeksgebied relatief jong, waardoor nog veel vragen openstaan.

Kan er iets aan gedaan worden?

Er is nog geen behandeling die voor iedereen werkt, maar cognitieve gedragstherapie (CGT) is een van de behandelingen waar onderzoek naar is gedaan. Jager et al. (2021) onderzochten bijvoorbeeld een groepsbehandeling gebaseerd op CGT. De deelnemers kregen gedurende drie maanden wekelijkse behandeling. Na afloop hadden zij minder ernstige misofoniesymptomen dan deelnemers die op een wachtlijst stonden.

De behandeling richtte zich onder andere op het anders leren omgaan met de reacties op triggers. Het doel is daarmee niet noodzakelijk dat iemand ieder kauw- of ademgeluid voortaan volledig neutraal ervaart. Het kan al een groot verschil maken wanneer een trigger minder invloed krijgt op gedachten, emoties en gedrag.

Ook recenter onderzoek benadrukt dat behandeling mogelijk kan aangrijpen op processen zoals vermijding, negatieve gedachten, emotionele reacties en communicatie binnen gezinnen (Guzick et al., 2025).

Het geluid is klein. De impact kan groot zijn.

Voor iemand zonder misofonie kan een eetgeluid na een paar seconden uit het bewustzijn verdwijnen. Voor iemand met misofonie kan hetzelfde geluid de aandacht volledig opeisen. Dat verschil is misschien wel de kern van het probleem.

Het gaat niet om aanstellerij. Ook niet simpelweg om slechte manieren van degene die eet, ademt of tikt. En evenmin om een gebrek aan wilskracht bij degene die reageert. Het gaat om een sterke en soms moeilijk te controleren reactie op een specifieke prikkel.

Hoe beter we dat begrijpen, hoe minder snel iemand met misofonie hoeft te horen: “Je moet je er gewoon niet zo aan ergeren.” Want voor iemand met misofonie is het probleem juist dat het lichaam en brein al gereageerd hebben voordat die rationele gedachte überhaupt een kans krijgt.

Bronnen:

Guzick, A. G., Rast, C. E., Maddox, B. B., Barajas, S. R., Clinger, J., McGuire, J., & Storch, E. A. (2025). “How can I get out of this?”: A qualitative study of the phenomenology and functional impact of misophonia in youth and families. Psychopathology, 58(1), 33–43. https://doi.org/10.1159/000535044

Jager, I. J., Vulink, N. C. C., Bergfeld, I. O., van Loon, A. J. J. M., & Denys, D. A. J. P. (2021). Cognitive behavioral therapy for misophonia: A randomized clinical trial. Depression and Anxiety, 38(7), 708–718. https://doi.org/10.1002/da.23127

Ozuer, E., Cima, M., Kestens, E., & Van Diest, I. (2025). Understanding the misophonic experience: A mixed method study. Frontiers in Psychology, 16, 1493676. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2025.1493676

Swedo, S. E., Baguley, D. M., Denys, D., Dixon, L. J., Erfanian, M., Fioretti, A., Jager, I. J., Kumar, S., Rosenthal, M. Z., Rouw, R., Savard, J., Schiller, D., Schröder, A., Storch, E. A., & Taylor, S. (2022). Consensus definition of misophonia: A Delphi study. Frontiers in Neuroscience, 16, 841816. https://doi.org/10.3389/fnins.2022.841816