Je kent het wel: een file op de andere weghelft door een ongeluk. En toch kijk je. Of je zet een documentaire aan over een vliegramp, of een serie over een seriemoordenaar. Waarom doen we dat? Deze drang, ook wel morbide nieuwsgierigheid genoemd, is geen gekke afwijking, maar een diep menselijke eigenschap met een verrassend nuttige functie.

Wat is morbide nieuwsgierigheid?

Morbide nieuwsgierigheid is de neiging om geïnteresseerd te zijn in enge, gevaarlijke of macabere onderwerpen. Denk aan de dood, geweld of rampen. We voelen ons erdoor aangetrokken, ook al vinden we het tegelijkertijd misschien afstotelijk. Volgens onderzoekers, zoals Coltan Scrivner van de Universiteit van Chicago, is dit geen afwijking, maar een natuurlijk mechanisme.

Wetenschappers omschrijven het als een slimme motivatie om onduidelijke, maar belangrijke informatie over dreigingen te onderzoeken. Door dit te doen, verminder je onzekerheid. Het is een manier van je brein om informatie te verzamelen over bedreigingen, maar dan wel vanuit een veilige positie.

Een veilige proeftuin voor gevaar

Zie het als een soort apenkooien met serieuze onderwerpen. Door naar gevaar te kijken vanop een afstand – via een scherm of aan de overkant van de snelweg – creëer je een veilige leersituatie. Je speelt als het ware een mentaal ‘wat als’-spelletje. Je brein gebruikt deze momenten als een ‘proeftuin’ om te leren.

Volgens de evolutionaire psychologie hielp dit onze voorouders te overleven. Wie goed oplette als een ander werd aangevallen door een roofdier, leerde hoe je zo’n situatie kunt herkennen en vermijden. Je leert dus niet alleen over de dreiging zelf, maar ook over menselijk gedrag onder druk. We kijken dus niet alleen uit sensatiezucht. We kijken vooral om te leren hoe gevaar werkt, hoe andere mensen reageren en wat wij zelf zouden kunnen doen in zo’n situatie.

Niet alleen maar ramptoerisme

De term ‘morbide nieuwsgierigheid’ klinkt misschien negatief, alsof je geniet van het leed van een ander. En hoewel ramptoerisme bestaat, is de onderliggende psychologische drang vaak complexer en nuttiger. Het gaat niet zozeer om de sensatie van het moment, maar om het verzamelen van waardevolle informatie voor de toekomst.

Deze nieuwsgierigheid helpt je brein om een inschatting te maken: is deze enge situatie vooral een bedreiging, of kan ik er iets van leren? Door jezelf op een veilige manier bloot te stellen aan moeilijke onderwerpen, bouw je een soort database op van kennis over risico’s. Dit helpt je om gevaar beter te herkennen en beter voorbereid te zijn als er ooit echt iets gebeurt. Het is dus informatie zoeken, geen leedvermaak.

De verrassende link met mentale veerkracht

Je zou misschien denken dat mensen die graag naar enge dingen kijken, zelf ook somber of angstig zijn. Maar onderzoek toont juist het tegendeel aan. Mensen met veel morbide nieuwsgierigheid lijken vaak beter met stress om te kunnen gaan.

Een opvallende studie tijdens de coronapandemie liet bijvoorbeeld zien dat deze groep mentaal veerkrachtiger was dan anderen. Horrorfans rapporteerden zelfs minder angst, somberheid en slaapproblemen tijdens die onzekere periode. In een tijd vol onzekerheid leken mensen die gewend waren om enge scenario’s ‘af te spelen’ in hun hoofd, beter voorbereid. Hun mentale gereedschapskist was als het ware al gevuld met manieren om met stress om te gaan.

Horror als emotionele training

Dit verklaart ook waarom genres als horror en true crime zo immens populair zijn. Het is niet puur het vermaak van het griezelen. Een recente studie toonde aan dat ons plezier in horrorfilms een mix is van drie dingen: de angst die we voelen, onze morbide nieuwsgierigheid en hoe realistisch de scènes lijken. Het is deze combinatie die het spannend en boeiend maakt.

Je geeft je brein de kans om heftige emoties zoals angst te ervaren en te reguleren in een volledig gecontroleerde omgeving. Je kunt de film of de serie immers op elk moment uitzetten. Het is een vorm van emotionele training. Je leert je eigen angstreacties kennen en ermee omgaan, zonder dat je echt in gevaar bent. Dit kan je helpen om ook in het echte leven kalmer te blijven onder druk.

Menselijke reactie

Dus de volgende keer dat je merkt dat je naar een ongeluk kijkt, of als je weer een duistere documentaire aanzet, weet dan dat je niet raar bent. Het is je brein dat probeert te leren en je voor te bereiden op een onvoorspelbare wereld. En dat is misschien wel de meest nuchtere en menselijke reactie die er is.

 

Bronnen:

 

Geschreven door Redactie PsyBlog

Heb jij een interessant en passend onderwerp waar je over wil schrijven, stuur ons dan een mailtje!

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *