De eerste keer dat je iets spannends doet, kan je hart flink tekeergaan. Misschien durf je voor het eerst in een achtbaan, stap je op een hoge duikplank of probeer je iets waarvan je weet dat het risico’s met zich meebrengt. Maar wat gebeurt er als je dezelfde spannende situatie steeds opnieuw meemaakt? Word je dan voorzichtiger, of juist roekelozer?

Onderzoekers van University College London onderzochten precies die vraag. Ze wilden weten of risicogedrag geleidelijk kan toenemen wanneer mensen herhaaldelijk aan dezelfde risicosituatie worden blootgesteld. Daarbij keken ze niet alleen naar het gedrag zelf, maar ook naar de emoties die ermee gepaard gingen. Hun belangrijkste ontdekking: naarmate mensen vaker risico namen, nam hun angst af en durfden ze steeds verder te gaan (Haj-Ali et al., 2025).

Een plank honderden meters boven de grond

Natuurlijk kun je deelnemers niet zomaar op een echte plank honderden meters boven de grond laten lopen. Dat zou niet bepaald verantwoord wetenschappelijk onderzoek zijn. Daarom gebruikten de onderzoekers virtual reality.

In het hoofdexperiment deden 160 deelnemers mee. Zij kregen een VR-bril op en kwamen terecht in een virtuele omgeving waarin ze met een lift naar een enorme hoogte werden gebracht. Daar stond een smalle plank die vanaf een gebouw de diepte in stak. In werkelijkheid stonden de deelnemers veilig in een onderzoeksruimte, maar de virtuele omgeving was zo ontworpen dat het voelde alsof ze daadwerkelijk hoog boven de grond stonden. Voor extra realisme lag er in de onderzoeksruimte bovendien een echte smalle plank op dezelfde plek als de virtuele plank (Haj-Ali et al., 2025).

De deelnemers kregen vervolgens vijftien kansen om de plank op te lopen. Iedere keer begonnen ze weer aan het begin. Ze kregen twintig seconden de tijd om te doen wat ze wilden. Ze konden blijven staan, een klein stukje lopen of juist zo ver mogelijk richting de rand gaan. Hoe verder ze liepen, hoe groter het virtuele risico werd.

Eerst angst, daarna steeds verder

Voor iedere poging gaven de deelnemers aan hoeveel angst en hoeveel opwinding ze op dat moment voelden. De onderzoekers konden daardoor niet alleen zien hoeveel risico iemand nam, maar ook hoe de emotionele reactie gedurende het experiment veranderde.

En daar gebeurde iets opvallends. Naarmate de deelnemers de situatie vaker meemaakten, liepen ze gemiddeld steeds verder over de virtuele plank. Het risicogedrag nam dus gedurende het experiment toe. Tegelijkertijd namen zowel de gerapporteerde angst als de opwinding af (Haj-Ali et al., 2025).

Dat is precies wat je zou verwachten wanneer mensen wennen aan een prikkel. De eerste keer dat je naar beneden kijkt vanaf een enorme hoogte, kan dat behoorlijk indrukwekkend zijn. Na meerdere keren dezelfde ervaring te hebben gehad, reageert je emotionele systeem minder sterk. De onderzoekers noemen dit emotionele habituatie: een emotionele reactie wordt zwakker wanneer iemand herhaaldelijk aan dezelfde prikkel wordt blootgesteld.

Maar er bleek nog iets interessants aan de hand.

Wie sneller aan de angst gewend raakte, nam sneller risico

Niet iedereen veranderde in hetzelfde tempo. Sommige deelnemers bleven relatief voorzichtig, terwijl anderen steeds verder de plank op liepen.

De onderzoekers ontdekten dat vooral de snelheid waarmee iemands emoties afnamen hiermee samenhing. Mensen bij wie de angst sneller afnam, lieten ook een snellere toename in risicogedrag zien. Hetzelfde gold voor opwinding: deelnemers bij wie de opwinding sneller afnam, gingen eveneens sneller grotere risico’s nemen (Haj-Ali et al., 2025).

Dat is een interessant verschil. Het bleek namelijk niet zozeer uit te maken hoe angstig iemand aan het begin van het experiment was. Mensen die vooraf van zichzelf zeiden dat ze angstiger waren, namen niet automatisch minder snel steeds grotere risico’s. Het ging vooral om wat er vervolgens met hun emoties gebeurde.

Met andere woorden: niet hoeveel angst je aanvankelijk voelt, maar hoe snel je eraan went, lijkt samen te hangen met hoe snel je risico’s gaat opzoeken.

Bijna de helft stapte zelfs van de plank

De virtuele omgeving voelde voor veel deelnemers behoorlijk realistisch. De onderzoekers hadden vooraf een aparte groep van 35 mensen getest om te controleren of verder naar voren lopen op de plank inderdaad als steeds riskanter werd ervaren. Dat bleek het geval. Ook bleek dat mensen die in het dagelijks leven meer angst voor hoogtes rapporteerden gemiddeld minder ver over de virtuele plank liepen. Dat gaf de onderzoekers extra aanwijzingen dat het VR-experiment daadwerkelijk iets van realistisch risicogedrag wist op te roepen (Haj-Ali et al., 2025).

In het hoofdexperiment koos bijna de helft van de deelnemers er bovendien minstens één keer voor om daadwerkelijk van de virtuele plank te stappen. Gemiddeld gebeurde dat 1,8 keer per deelnemer. Opvallend was dat dit gedrag niet vooral aan het begin plaatsvond: sommige deelnemers kwamen pas later in het experiment zover dat ze de maximale virtuele risico-optie aandurfden (Haj-Ali et al., 2025).

Het lag niet simpelweg aan oefenen

Een belangrijke vraag bleef over. Misschien werden de deelnemers helemaal niet moediger. Misschien werden ze gewoon steeds handiger met de VR-besturing.

De onderzoekers wilden die mogelijkheid uitsluiten. Daarom voerden ze een derde experiment uit waarin 30 nieuwe deelnemers dezelfde virtuele plank zagen, maar dan op de grond in plaats van honderden meters boven de grond. Zij konden dus wel oefenen met bewegen in de virtuele omgeving, maar er was geen echte virtuele hoogte en daarmee geen vergelijkbare fysieke risicosituatie.

De resultaten ondersteunden de gedachte dat het toenemende risicogedrag niet simpelweg het gevolg was van motorisch leren. De verandering leek dus samen te hangen met de manier waarop mensen emotioneel aan de risicosituatie gewend raakten (Haj-Ali et al., 2025).

Wat betekent dit buiten de virtuele wereld?

De onderzoekers zijn voorzichtig met het vertalen van hun resultaten naar het dagelijks leven. Het experiment vond immers plaats in virtual reality. Een virtuele plank is niet hetzelfde als een echte gevaarlijke situatie.

Toch is het idee erachter interessant. Risicogedrag begint niet altijd met een grote sprong. Het kan ook geleidelijk ontstaan. Een eerste kleine stap voelt spannend. Wanneer die goed afloopt, neemt de angst misschien af. De volgende stap voelt daardoor minder heftig, waardoor iemand bereid kan zijn om nog iets verder te gaan.

Dat mechanisme zou bijvoorbeeld relevant kunnen zijn bij verschillende vormen van risicogedrag. Denk aan steeds harder rijden, steeds grotere bedragen gokken of steeds extremere uitdagingen aangaan. Het onderzoek bewijst niet dat al deze gedragingen op precies dezelfde manier ontstaan, maar het laat wel zien hoe herhaalde blootstelling aan risico gepaard kan gaan met afnemende emotionele signalen en toenemend risicogedrag.

Bronnen

Haj-Ali, H., Glickman, M., & Sharot, T. (2025). Escalating risk-taking is linked to emotional habituation. Communications Psychology, 3, 139.